Φόρμα επικοινωνίας

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *

Παρασκευή, 29 Νοεμβρίου 2013

Κοπανάκι Τριφυλίας: Οι αρχαιολογικοί χώροι


Προϊστορικός οικισμός και τάφοι:

Στα δυτικά του χωριού Κοπανάκι έχει εντοπιστεί µια οµάδα τριών θολωτών τάφων που καλύπτονταν από τύµβους.
 Οι δύο πρώτοι τάφοι έχουν µεταξύ τους απόσταση 30µ., ενώ ο τρίτος ευρίσκεται περίπου 100µ. νότια του πρώτου.



Κοπανάκι: Κάτοψη και τομή του θολωτού τάφου
 Οι τρεις αυτοί τύµβοι είναι κατασκευασµένοι στην άκρη της κοιλάδας Σουλιµά, σε επίπεδη γη, βόρεια του ποταµού. Μόνο ο ένας από αυτούς έχει ανασκαφεί από τον N. Valmin το 1927 (τύµβος Β). Έχει ύψος 5µ. και διάµετρο περίπου 20µ. Η διάµετρος της θόλου είναι 5,35µ και το µέγιστο σωζόµενο ύψος είναι 2,5µ.
 Ένα είδος θήκης είναι κτισµένο από επίπεδες πέτρες στο εξωτερικό του και από άµµο στο εσωτερικό του µέσα στον θάλαµο του τάφου. Η θόλος του τάφου ήταν ήδη κατεστραµµένη. Μέσα στον τάφο δεν βρέθηκε καµιά ταφή, και τα κτερίσµατα που συλλέχθηκαν ανήκουν στην ΥΕΙΙ και ΥΕΙΙΙ., -1600 έως -1200.
 Τα πιο πολλά ευρήµατα προήλθαν από τη θήκη, όπως επίσης και οστά που ανήκαν σε τουλάχιστον τέσσερις σκελετούς. Αναφορικά µε τους άλλου τύµβους λίγα στοιχεία είναι γνωστά. Ο τύµβος Α έχει διάµετρο 17µ. και ύψος περίπου 2µ.


∆υτικά του δρόµου που οδηγεί από το Κοπανάκι στο Καµάρι υπάρχουν δύο λόφοι αρκετά κοντά ο ένας µε τον άλλο. Ο ένας από αυτούς είναι αρκετά µεγάλος και πιθανόν αποτελούσε έξαρµα τύµβου ή θολωτού τάφου. Κοντά σ’ αυτόν υπάρχει µεγάλη συσσώρευση λίθων. Πιθανόν εξαιτίας της µεγάλης αυτής βάθυνσης του εδάφους που έχει δηµιουργηθεί, η περιοχή πήρε το όνοµα Γούβα.
Βόρεια του τάφου εντοπίστηκε ο ΥΕ οικισµός, -1700 έως -1200, στον οποίο φαίνεται να ανήκει ο τάφος


Η Αρχαία Όλουρις:

 Βόρεια του Κοπανακίου και στην θέση του Ριζόμυλου κάποιοι παλαιότεροι μελετητές τοποθετούν την αρχαία πόλη 'Ολουρις. Στην θέση αυτή είχαν βρεθεί σαφείς ενδείξεις ύπαρξης αρχαίας πόλεως ενώ ακόμα και σήμερα οι ντόπιοι ονομάζουν την θέση "Λούρι" ή "Ελούρι". Περισσότερα μπορείτε να διαβάσετε στο τέλος του άρθρου στο σχετικό απόσπασμα από την μελέτη του Κοσμά Αντωνόπουλου "Η Τριφυλία" (1973).


Οικισμός Αρχαϊκών χρόνων:

Σε κοντινή απόσταση από τα αρχαία στον λόφο Στυλάρι ήρθε στο φως η μοναδική γνωστή έως σήμερα, οργανωμένη αγροικία αρχαϊκών χρόνων της Μεσσηνίας.
Αποκαλύφθηκαν τμήματα κτηρίων και αρκετοί χώροι που απέδωσαν αρκετά ευρήματα, τα οποία χρονολογούνται από τον -7ο έως τον -5ο αιώνα.
Είναι σίγουρο πως ο οικισμός αυτός είχε άμεση σχέση με τα λείψανα οχύρωσης που σώζονται στον λόφο.

Από τα ευρήματα του Αρχαϊκού οικισμού στο Κοπανάκι (Μουσείο Καλαμάτας):
Αριστερά: Πήλινο ιγδίο (Γουδί) Δεξιά:Τμήμα πίθου με λαβή σε σχήμα φιδιού ή κορδονιού. Για την αποθήκευση υγρών ή στερεών τροφίμων. Χρονολόγηση ευρημάτων: -7ος έως -5ος αιώνας

Αρχαία τείχη και οχύρωση Κλασσικών- Ελληνιστικών χρόνων

 Σε απόσταση ενός χιλιομέτρου βορειοανατολικά του Κοπανακίου υπάρχει ο λόφος Στυλάρι πάνω στον οποίο βρίσκεται ο ομώνυμος οικισμός.
Στον λόφο σώζονται τμήματα τειχών αλλά και οχυρώσεων που χρονολογούνται ανάμεσα στον -6ο αιώνα και τον -4ο αιώνα. Πιθανόν να ήταν οχύρωση των Μεσσηνίων κατά τους Μεσσηνιακούς πολέμους ή μπορεί να οικοδομήθηκε αργότερα όταν τον -4ο αιώνα η Μεσσηνία ανακηρύχθηκε ανεξάρτητη.
 Η δεύτερη εκδοχή φαίνεται να είναι και η πιό πιθανή καθώς το σωζόμενο τμήμα του οχυρωματικού πύργου παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με τους αντίστοιχους πύργους της Αρχαίας Μεσσήνης που κατασκευάστηκαν μετά την απελευθέρωση των Μεσσήνιων από τους Σπαρτιάτες το -369. Ειδικά σε ένα σημείο της αρχαίας ακρόπολης του Κοπανακίου ο εντυπωσιακός οχυρωματικός πύργος σώζεται σε καλή κατάσταση και σε ύψος αρκετών μέτρων.
 Ο Σουηδός αρχαιολόγος Μatias Νatan Valmin είχε ταυτίσει τα αρχαία στο λόφο Στυλάρι με την Πολίχνη, που μνημονεύεται στον Παυσανία ΙV, 33, 6.


Οι αρχαιολογικοί χώροι του Κοπανακίου σήμερα:

Από τα αρχαιολογικά ευρήματα που αναφέρονται παραπάνω σήμερα δυστυχώς δεν σώσετε τίποτα εκτός από τον λόφο του Στυλαρίου που έχει κηρυχθεί αρχαιολογικός χώρος από το 1994 και προστατεύετε δια νόμου.
Από κει και πέρα σιγή ιχθύος για το αρχαιολογικό αυτό μνημείο στο Στυλάρι καθώς δεν αναφέρεται πουθενά. Ο σύγχρονος οικισμός που υπάρχει στον λόφο αποτελείται κυρίως από παλιά πέτρινα σπίτια μισογκρεμισμένα, κτισμένα στις αρχές του προηγούμενου αιώνα.
Αυτό που προκαλεί το ενδιαφέρον είναι ότι εκτός από τα παλιά ερειπωμένα σπίτια εντός του αρχαιολογικού χώρου, υπάρχουν και νεότερα (ανακαινισμένα και κατοικήσιμα) και μάλιστα κάποια νεόδμητα.
Εύλογα αναρωτιέται κανείς: Πως δίνονται άδειες για να κτίσουν εντός του αρχαιολογικού χώρου και γιατί αυτό το στολίδι του Κοπανακίου δεν έχει αναδειχτεί και προστατευτεί;



Φωτοθήκη των τειχών και οχυρώσεων της Κλασσικής- Ελληνιστικής εποχής στον λόφο Στυλάρι κοπανακίου





Απόσπασμα από την μελέτη του Κοσμά Αντωνόπουλου "Τριφυλία" (1973) που αφορά την περιοχή του Κοπανακίου και την αρχαία Όλουρις





ΠΗΓΗ: Ομάδα Προστασίας και Ανάδειξης Αρχαιολογικών χώρων Τριφυλίας



Τρίτη, 19 Νοεμβρίου 2013

Κάστρο Σαφλαούρο, Λαντζουνάτο Τριφυλίας


  Ο Ελληνικός χώρος, σε άλλους καιρούς, σπάρθηκε από κάστρα, που στάθηκαν τα παρατηρητήρια των σημείων του ορίζοντα. Τα κάστρα, κρατούσαν όρθια την ψυχή τους και η πνοή τους απλωνόταν κυριαρχικά σε ψηλά βουνά, φωτεινές πεδιάδες και γλαυκές θάλασσες.
Ένα από αυτά τα κάστρα, είναι και το Σαφλαούρο Τριφυλίας.


  Η ονομασία του είναι Ενετική. Προέρχεται από το San Flauro, που σημαίνει Άγιος Φλώρος. Βρίσκεται δίπλα στο χωριό Λαντζουνάτου, στην κορυφή του κωνικού βουνού Ψηλοπυργάκι, σε υψόμετρο 850 μέτρων. Γύρω του τα βουνά Μπούρα και Προφήτης Ηλίας και κάτω το ιστορικό «Αλώνι» από την εποχή της Τουρκοκρατίας, δίπλα στον Άη-Θανάση, που γιορτάζει το Μάη.
  Το κάστρο, είναι ένα από τα πιο καλά οχυρωμένα των Κοντοβουνίων. Μικρό σε διαστάσεις, αλλά με θαυμάσια αρχιτεκτονική. Οι διαστάσεις του, ακολουθούν τη φυσική διαμόρφωση του εδάφους, με μεγαλύτερο μήκος τη βόρεια και τη νότια πλευρά, στην οποία βρισκόταν και η πύλη του.
  Στις τέσσερις άκρες του, είναι 4 ψηλοί πύργοι, κούφιοι από μέσα που επικοινωνούσαν με τα υπόλοιπα χτίσματα με μυστικές διόδους. Μια από αυτές, είχε πλάτος 5 μέτρα και συνολικό μήκος 100 μέτρα.


 Πιο δεξιά, σώζεται ένα ψηλό και τετράγωνο χτίσμα, που απ’ έξω μοιάζει σαν έναν ακόμα πύργο. Το εσωτερικό του, επικοινωνούσε με το υπόλοιπο κάστρο, μέσα από μια στενή θολωτή σήραγγα, η είσοδος της οποίας σώζεται. Φαίνεται πως εδώ ήταν η κύρια είσοδος του κάστρου.
Υπήρχαν δυο ακόμα μικρότερες είσοδοι, εκεί που οι ντόπιοι το λένε: «Τρούπα του Αράπη». Είναι όμως αρκετά μικρές και χαμηλές. Η πρώτη, οδηγούσε στη μικρή θολωτή αίθουσα και η δεύτερη, από τη δεξαμενή νερού, οδηγούσε μέσα από μια υπόγεια στοά στο υπόγειο του φρουρίου.



  Μπαίνοντας κανείς στο μικρό περίβολο του κάστρου, μπορεί να θαυμάσει τη μεγάλη θέα που ξανοίγεται γύρω του, όσο και τα σωζόμενα χτίσματα. Στα δυτικά το χωριό Λαντζουνάτου και στο βάθος οι κορυφές των βουνών Μπούρα και Ψυχρού (το αρχαίο Αιγάλεω).
  Στα βόρεια και ανατολικά το χωριό Καλογερέσι, στο βάθος η Κιάφα και η οροσειρά Τετράζι ή Τετράγι (από το τέσσερις άγιοι). Στα νότια, τα Μεσσηνιακά χωριά Παλαιόκαστρο (Ξεροκάσι) και Κορομηλιά (Ζαγάρενα) και στο βάθος, ένα μεγάλο κομμάτι του Μεσσηνιακού κόλπου.


  Στα ανατολικά υπάρχει μια απότομη και απόκρημνη πλαγιά, γεμάτη από ερείπια σπιτιών και συντρίμμια. Η ύδρευση του κάστρου, γινόταν από δυο τοπικές πηγές, σε πολύ κοντινή απόσταση, η μια στη θέση «Πηγαδούλια», και η άλλη στη θέση «Στρογγύλημα».
  Το Σαφλαούρο, ήταν ένα κάστρο με μεγάλη στρατηγική σημασία. Ήταν το φυσικό πέρασμα, από την εύφορη πεδιάδα της νότιας Μεσσηνίας προς το κλειστό οροπέδιο της Τριπύλης. Το κάστρο επομένως, έφραζε τη μια από τις τρεις «πύλες» της Τριπύλης και έλεγχε όλα τα χωριά της.
Οι άλλες δυο «πύλες» της Τριπύλης ήταν: Της Κυπαρισσίας, από τη θέση «Ελληνικό» ανατολικά της Μουριατάδας, που ελεγχόταν από το θρυλικό κάστρο της Αρκαδιάς, και αυτή της περιοχής Μάκραινας - Χαλβάτσου, νότια του χωριού Τριπύλα, από το διάσελο του Σκουλαριού.
Για την ταυτότητα του κάστρου, έχουν υποστηριχτεί κατά καιρούς, διάφορες απόψεις.



  Ο ερευνητής της Μεσσηνιακής Ιστορίας Θεόδωρος Μ. Τσερπές αναφέρει πως, κατά την περίοδο της βυζαντινής κυριαρχίας στη Μεσσηνία και μέχρι το 1205, ένα από τα πολίσματα, που ακμάζανε, ήταν μεταξύ άλλων και ο «Σαφλαούρος», το σημερινό Σαφλαούρο.
  Η μεγάλη σημασία που είχε το κάστρο για τους Βυζαντινούς, φαίνεται και από το γεγονός ότι το Σαφλαούρο ήταν ένα από τα κάστρα που πήρε ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος από τον αδελφό του Θεόδωρο Β’, όταν ανακηρύχθηκε Δεσπότης του Μυστρά, το 1443.
  Στα 1463, αναφέρεται στους χωρογραφικούς χάρτες του Κάρλ Χόπφ, υπό Ενετική κυριαρχία. Επίσης, αναφέρεται και στους χωρογραφικούς πίνακες του 1467, αλλά κατεστραμμένο. Που σημαίνει ότι καταστράφηκε κατά τις Τουρκικές επιδρομές στη Μεσσηνία, επί Μωάμεθ Β’, μετά το 1460.
  Οι Ενετοί που το κατείχαν μέχρι τότε, εγκατέλειψαν τη Μεσσηνιακή ενδοχώρα και περιορίστηκαν στα τρία μεγάλα κάστρα της Κορώνης, της Μεθώνης και του Ναβαρίνου, τα οποία χρησιμοποιούσαν μέχρι το 1500.


   Το Σαφλαούρο, που επιδιορθώθηκε και χρησιμοποιήθηκε κατά την περίοδο αυτή από τους Τούρκους, ξαναφτιάχτηκε στη συνέχεια από τους Ενετούς κατά τη δεύτερη και τελευταία περίοδο της Ενετοκρατίας, για να πέσει και πάλι στα χέρια των Τούρκων, στα 1715.
Τα στοιχεία αυτά, μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι το κάστρο χτίστηκε στη Βυζαντινή περίοδο. Χωρίς αμφιβολία, χρησιμοποιήθηκε στη συνέχεια και από άλλους καταχτητές και αποτέλεσε αντικείμενο διαμάχης και πολέμων ανάμεσα σε Βυζαντινούς Φράγκους, Τούρκους και Ενετούς.
Και κατά πάσα πιθανότητα, οι τελευταίοι, μας το παρέδωσαν με τη μορφή που διασώθηκε ως τις μέρες μας.






Τρίτη, 12 Νοεμβρίου 2013

Ψάρι και Χαλκιά: Οι θολωτοί τάφοι της βόρειας Μεσσηνίας


 Στήν Τριφυλία και στα βόρεια του νομού Μεσσηνίας, στην περιοχή των χωριών Ψάρι και Χαλκιά έχουν εντοπιστεί συνολικά πέντε θολωτοί τάφοι.
 Ειδικά στο ύψωμα Μετσίκι, στο Ψάρι, που είναι φυσικά οχυρό με θέα στο Ιόνιο πέλαγος βρέθηκαν ευρήματα που δείχνουν συνεχή κατοίκηση της περιοχής από τους Προϊστορικούς μέχρι και τους Ρωμαϊκούς χρόνους. Πιθανότατα στην περιοχή να υπήρχε σημαντική πόλη από τους Προϊστορικούς χρόνους.
 Δυστυχώς οι τάφοι αυτοί δεν έχουν αναδειχθεί και βρίσκονται σε κακή κατάσταση, ενώ έχουν διαπιστωθεί και λαθρανασκαφές, αλλά ούτε και συνέχεια στις ανασκαφές έχει δοθεί μέχρι σήμερα.







Ψάρι: οι θολωτοί τάφοι

Στο επιβλητικό ύψωμα Μετσίκι, φυσικά οχυρωμένη θέση με εποπτεία ως το Ιόνιο πέλαγος, έχουν εντοπιστεί δύο μυκηναϊκοί θολωτοί τάφοι.
 Η ανασκαφική έρευνα αποκάλυψε έναν από τους μεγαλύτερους θολωτούς τάφους της Μεσσηνίας τον θολωτό τάφο 1 που χρονολογείται στην περίοδο -1600 έως -1400. 


 
Ο Θολωτός τάφος 1 στο Μετσίκι είναι τυπικό δείγμα ηπειρωτικού θολωτού τάφου της πρώιμης ΥΕ εποχής. Λιθόχτιστη θόλος διαμέτρου 10μ. σκέπαζε τον ταφικό θάλαμο και δρόμος μήκους 11μ. οδηγούσε στην είσοδό του. Ο δρόμος μήκους είναι επενδεδυμένος με διπλή ξερολιθιά.
 Όλος ο τάφος καλυπτόταν από τύμβο επενδεδυμένο με πέτρες μέχρι το ύψος του άνω φλοιού του. Ο τύμβος διέθετε αναλημματικό περίβολο. 
 Λίγα αγγεία και μικροευρήματα που βρέθηκαν στο εσωτερικό του δείχνουν το άλλοτε πλούσιο περιεχόμενο του μνημείου, το οποίο είχε συληθεί από την αρχαιότητα.



Ο Θολωτός τάφος 1 στην περιοχή Μετσίκι κοντά στο χωριό Ψάρι της Τριφυλίας. Με διάμετρο 10 μέτρων αποτελεί έναν από του μεγαλύτερους Θολωτούς τάφους που έχουν βρεθεί στην Μεσσηνία.


 Ο δεύτερος τάφος σε απόσταση 100μ από τον τάφο 1 δεν έχει ερευνηθεί ακόμα. Ωστόσο διακρίνεται στη θέση του (in situ) το ανώφλι του.

 Από την επιφανειακή έρευνα της γύρω περιοχής μαρτυρείται ανθρώπινη δραστηριότητα από τους προϊστορικούς έως και τους ρωμαϊκούς χρόνους, -3000 έως +400. 
Πιθανότατα στην περιοχή αυτή να υπήρχε Προϊστορική πόλη.


 Οι τάφοι στο Μετσίκι δεν βρίσκονται σε καλή κατάσταση σήμερα. Το στέγαστρο από λαμαρίνες που τοποθετήθηκε στον πρώτο τάφο έχει διαβρωθεί, ενώ στο δεύτερο τάφο τελευταία διαπιστώθηκαν λαθρανασκαφές 
(Εφημερίδα ΟΙ ΡΙΖΕΣ, Σεπτ.- Δεκ. 1999).

 Βορειότερα από το ύψωμα Μετσίκι ερευνήθηκαν τρεις μικρών διαστάσεων θολωτοί τάφοι (διάμετρος θόλου 4-4,1 μ.) στη θέση "Αηλιάς" κοντά στο Χαλκιά, ένα επίσης στο Σουλιμοχώρι της ομώνυμης πεδιάδας, οι οποίοι απέδωσαν αρκετά ευρήματα της ΥΕ εποχής.



Ψάρι Τριφυλία, κτερίσματα θολωτού τάφου.
Αγγεία καθημερινής χρήσης και αιχμές βελών από πυριτόλιθο. Ανήκαν πιθανόν στον οπλισμό νεκρού πολεμιστή. Χρονολόγηση: -1500
Ψάρι, Θολωτός τάφος: Λεπίδες από χαλκό. 
Πιθανότατα χρησιμοποιούνταν σε γεωργικές εργασίες. Χρονολόγηση: -1500.


Χαλκιά: Οι θολωτοί τάφοι

 Το Χαλκιά είναι ορεινός οικισμός του νομού Μεσσηνίας χτισμένος σε υψόμετρο 660 μέτρων, βρίσκεται στις νότιες πλαγιές του Τετραζίου όρους σε απόσταση 60 χιλιομέτρων ΒΔ της Καλαμάτας και 12 χιλιομέτρων από το Δώριο, στην πρώην επαρχία Τριφυλίας και συγκεκριμένα ανάμεσα στα χωριά Χρυσοχώρι και Κούβελα. Είναι ένα από τα Αρβανιτοχώρια της Τριφυλίας.
 Στα μέσα της δεκαετίας του 1990 εντοπίστηκε από ντόπιο βοσκό ο ένας εκ των τριών Μυκηναϊκών θολωτών τάφων, ο θολωτός τάφος 1 (θέση «Αηλιάς»).Η σωστική ανασκαφική έρευνα που διενεργήθηκε, από την Αρχαιολογική Υπηρεσία, αποκάλυψε τον παρακείμενο θολωτό τάφο 2 (θέση «Αηλιάς») καθώς και τον θολωτό τάφο 3 στον γειτονικό λοφίσκο (θέση «Κροϊκάνου»).


 Οι τρείς μικροί λιθόκτιστοι θολωτοί τάφοι της Μυκηναϊκής περιόδου, -1700 έως -1100, μαζί με τους Θολωτούς τάφους στο Μετσίκι που βρίσκονται σε κοντινή απόσταση και είναι της ίδιας εποχής, υποδηλώνουν την ύπαρξη Μυκηναϊκού συνοικισμού στην περιοχή.
 Οι τάφοι είχαν συληθεί ήδη από την αρχαιότητα, ωστόσο στο διαταραγμένο εσωτερικό τους βρέθηκαν καλής ποιότητας πήλινα αγγεία, λίθινες αιχμές βελών, ειδώλια, σφραγιδόλιθοι, χάνδρες από ημιπολύτιμους λίθους και υαλόμαζα καθώς και κέρας ελαφιού.

Τα σημαντικότερα από αυτά τα ευρήματα εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μεσσηνίας.

Χαλκιάς: Κτερίσματα θολωτού τάφου. Αγγεία καθημερινής χρήσης για την αποθήκευση υγρών.
Συνόδευαν τον νεκρό στην μεταθανάτια ζωή του. Χρονολόγηση: -1500.
Χαλκιάς : Θολωτοί τάφοι, αγγείο από το εσωτερικό του τάφου. 
Χρονολόγηση: -15ος αιώνας 

VIDEO Ομάδας Προστασίας και Ανάδειξης Αρχαιολογικών χώρων Τριφυλίας