Φόρμα επικοινωνίας

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *

Τετάρτη, 11 Δεκεμβρίου 2013

Περιστεριά, Τριφυλία: Ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του Μυκηναϊκού κόσμου

Τα ευρήματα δείχνουν, πως ο λόφος, με τα κτίσματά του ταφικά και μη, χρησιμοποιήθηκε από τη Μεσοελλαδική εποχή έως και το τέλος της Υστεροελλαδικής ΙΙΙ Β φάσης, ενώ σε ένα σημείο του, στα νοτιανατολικά πάνω από τη μυκηναϊκή Νοτιοανατολική Οικία βρέθηκαν και κατάλοιπα οικίας πρώιμων ρωμαϊκών χρόνων. Οι τάφοι, οι οικίες και οι λοιπές κατασκευές δεν είναι όλα σύγχρονα, αλλά αλληλοδιάδοχα χρονικά δηλ. χτίστηκαν και χρησιμοποιήθηκαν σε διαφορετικές φάσεις της Μεσοελλαδικής και Υστεροελλαδικής εποχής, ωστόσο οι φάσεις χρήσης κάποιων συμπίπτουν.

Οι αρχαιότερες κατασκευές πάνω στο λόφο, που χρονολογούνται στο τέλος της Μεσοελλαδικής εποχής,-2200, εντοπίζονται στην περιοχή γύρω από τον μεγάλο, αναστηλωμένο σήμερα, θολωτό τάφο 1. Πρόκειται για:
 Α΄. Τον μικρό χρυσοφόρο τάφο, που αποκαλύφθηκε στα δυτικά, δίπλα και χαμηλότερα από την εξωτερική πλευρά του δυτικού τμήματος του περιβόλου του τύμβου του θολωτού τάφου 1, ευθύς κάτω από την επιφάνεια του εδάφους και 
Β΄. Την Ανατολική Οικία, στα ανατολικά του.

  Ο τάφος είναι μικρού ύψους, ακανόνιστου σχήματος, σχεδόν τετράγωνος, με αποστρογγυλεμένες γωνίες, κτισμένος με πλακωτούς ασβεστολιθικούς λίθους και λεπτότατες ασβεστολιθικές καλυπτήριες πλάκες, που υποστηρίζονταν από ξύλινες δοκούς. Στο Α, Β, Δ-ΝΔ τμήμα του είχαν συγκεντρωθεί με ανακομιδή τα οστά των παλαιότερων ταφών, ενώ το Β τμήμα του καταλάμβανε διπλή ταφή. Ο τάφος αυτός ήταν ιδιαίτερα πλούσιος σε χρυσά ευρήματα γι’ αυτό και αναφέρεται στην βιβλιογραφία ως «χρυσοφόρος». Ανάμεσα στα πιο σημαντικά ευρήματά του ξεχωρίζουν:
Από την διπλή ταφή: ένα πυριτολιθικό εργαλείο υπόλευκου χρώματος και γλωσσωτού σχήματος, οκτώ χρυσοί ρόδακες με εξάρτημα και σωληνίσκο εξαρτήσεως μέσα σε μόνωτη κύλικα, και ένα κεκαμμένο χάλκινο ξίφος τύπου Α, το οποίο και αποτελεί το παλαιότερο παράδειγμα αυτού του μυκηναϊκού εθίμου ταφής, που είναι γνωστό και από άλλους μεσσηνιακούς τάφους (Κακοβάτου, Ρούτση, Εγκλιανού, Νιχωρίων)



- Από τις ανακομιδές: χρυσός κάνθαρος μινυακού τύπου με διακοσμημένες λαβές, χρυσές ατρακτοειδείς ταινίες με έκκρουστη διακόσμηση, ένα περιδέραιο με χρυσές κρινοειδείς ψήφους, εικοσιπέντε όμοιοι χρυσοί ρόδακες, ακόσμητες χρυσές ταινίες, πήλινα μινυακά αγγεία του τέλους ακριβώς της Μεσοελλαδικής εποχής.


  Ο τάφος αυτός, που είναι και ο παλαιότερος της Περιστεριάς έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί αποδεικνύει, ότι ο χρυσός χρησιμοποιούνταν σε σημαντική ποσότητα ήδη πριν από τα τέλη της Μεσοελλαδικής εποχής και σε άλλα μέρη της ηπειρωτικής Ελλάδας εκτός από την Αργολίδα και ότι δεν ήταν πλούσιοι σε χρυσό μόνο οι κάτοικοι των Μυκηνών της Πρώιμης Μυκηναϊκής εποχής, αλλά και οι σύγχρονοί τους της υπόλοιπης Πελοποννήσου. Αποτελεί πράγματι την αρχαιότερη ομάδα χρυσών ευρημάτων στην περιοχή, που είναι πιθανόν να αποκτήθηκαν μέσω εμπορικών συναλλαγών με την Κρήτη.



  Σύγχρονη με τον μικρό χρυσοφόρο τάφο, είναι η λεγόμενη, Ανατολική Οικία, όπως δείχνουν τα ευρήματα αμαυρόχρωμης κεραμικής της τελευταίας φάσης της Μεσοελλαδικής εποχής. Το κτίσμα αυτό αποτελείται από πολλούς χώρους, των οποίων οι τοίχοι σώθηκαν σε ύψος έως και 1μ. καθότι χρησιμοποιήθηκαν ως αναλημματικοί τοίχοι για τον τύμβο του μεταγενέστερου παρακείμενου τάφου (θολωτός τάφος 1).

 Βρέθηκαν κατά βάση αντικείμενα οικιακής χρήσης ανάμεσα στα οποία ξεχωρίζει ένα πήλινο κύπελο τύπου Κεφτί με γραπτή διακόσμηση. Κάτω από τα δάπεδα των δωματίων και των αυλών της, εντοπίστηκαν 7 μικροί κιβωτιόσχημοι τάφοι με πολλαπλές παιδικές ταφές, χωρίς κτερίσματα. Η οικία καταστράφηκε στα τέλη της Πρώιμης Μυκηναϊκής περιόδου (ΥΕ Ι) για να κατασκευαστεί ο μεγάλος θολωτός τάφος 1.

 Στις αρχές της Πρώιμης Μυκηναϊκής εποχής χρονολογούνται δύο ακόμη οικίες στο Βόρειο τμήμα του λόφου:
 α) η Βόρεια Οικία, που αποτελεί το βορειότερο κτίσμα του αρχαιολογικού χώρου στο δάπεδο της οποίας βρέθηκαν επίσης δύο κιβωτιόσχημοι παιδικοί τάφοι και
 β) κατάλοιπα οικίας στο ΒΔ τμήμα, με χονδροειδή και αδριατική κεραμική και πήλινα ομοιώματα μεταλλικών αγγείων. Στην ίδια φάση οικοδομείται και ο αρχαιότερος των θολωτών τάφων του λόφου, ο θολωτός τάφος 3, στην Δυτική παρυφή του λόφου.

 Ο θολωτός τάφος 3
 ο μικρότερος σε μέγεθος, διατήρησε πολλά από τα χρυσά κτερίσματα, που είχαν εναποτεθεί στις λιγοστές ταφές του ταφικού του θάλαμο. Τα ευρήματα αλλά και τα στοιχεία πρωιμότητας στη κατασκευή του (μικροί πλακωτοί ασβεστόλιθοι στην πρόσοψη, στο στόμιο και στο θάλαμο, δύο μεγάλες πλάκες για θεμέλιο στις γωνίες της πρόσοψης, που εξείχαν ελαφρά), χρονολογούν το μνημείο στην πρώιμη ΥΕ Ι φάση. Η διάμετρος του ταφικού θαλάμου είναι 6, 90μ., ενώ από τη θόλο του σώζεται, σήμερα, μόνο το ανατολικό της τμήμα σε ύψος 2μ. Ο τάφος είχε δύο φάσεις χρήσης, κατά την Υστεροελλαδική Ι, όπως φαίνεται από το πεταλόσχημο σκάμμα, σε βαθύτερο επίπεδο, που ανοίχτηκε εμπρός από τη είσοδό του και έφτανε ως το κέντρο του θαλάμου.



  Στο σκάμμα, που περιείχε 2 ανακομιδές, βρέθηκαν δύο μεγαλόσχημοι αμφορείς, που χρονολογούν το σύνολο στη μεταβατική φάση, από τη Μεσοελλαδική στην Υστεροελλαδική Ι εποχή.
  Από το τμήμα του ταφικού θαλάμου προήλθε πλήθος χρυσών ευρημάτων ανάμεσα στα οποία ξεχωρίζουν: διάδημα με έκκρουστη διακόσμηση, κύπελλο όμοιο προς ένα των Μυκηνών, κύπελλο τύπου Κεφτί, αβαθής μόνωτος κύαθος που ονομάστηκε από τον Schachermeyr κύπελλο τύπου Περιστεριάς.


Από τα περίφημα χρυσά κτερίσματα του θολωτού τάφου 3 (-1600).
Διακρίνονται ένα μεγάλο χρυσό κύπελλο ύψους 13,5 εκ. και διάμετρο χείλους 19,5 εκ με ατέρμονα σπείρα, ένα χρυσό κύπελλο του τύπου Κεφτί με περιφερειακή ταινία στην μέση και από σειρά συνεχούς σπείρας στις δύο πλευρές της ταινίας (ύψους 7,5 εκ.), χρυσός αβαθής μόνωτος κύαθος με συνεχείς σπείρες και συγκεντρικούς στον πυθμένα του κύκλου (ύψους 4,5 εκ., διάμετρος χείλους 16 εκ.). Ο τάφος αυτός, που είναι και ο παλαιότερος της Περιστεριάς έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί αποδεικνύει, ότι ο χρυσός χρησιμοποιούνταν σε σημαντική ποσότητα ήδη πριν από τα τέλη της Μεσοελλαδικής εποχής και σε άλλα μέρη της ηπειρωτικής Ελλάδας εκτός από την Αργολίδα και ότι δεν ήταν πλούσιοι σε χρυσό μόνο οι κάτοικοι των Μυκηνών της Πρώιμης Μυκηναϊκής εποχής, αλλά και οι σύγχρονοί τους της Τριφυλίας.


 Επίσης βρέθηκαν πλήθος χρυσά φυλλάρια, κόσμημα από λεπτό χρυσό έλασμα με παράσταση αντοπών ψυχών (χρυσαλίδων), ροδάκων, τριτόνων, καρδιόσχημων φύλλων, γλαυκών, χρυσοί σωληνίσκοι για την εισαγωγή νημάτων πολύπλοκων περιδεραίων, αλλά και ψήφοι αμέθυστου και σαρδίου καθώς και ένα αργυρό κύπελλο διαλυμένο.
Η ταυτότητα ενός από τους νεκρούς του τάφου μαρτυρείται από τον πολεμικό εξοπλισμό: αιχμές βελών, χαυλιόδοντες κάπρου από επένδυση οδοντόφρακτων κρανών, χάλκινοι ήλοι από ξίφος. Ο τάφος σταμάτησε να χρησιμοποιείται σύντομα, κατά την ΥΕ Ι / ΙΙ, οπότε και καταστράφηκε, όταν χτίστηκε το δυτικό-βορειοδυτικό τμήμα του «Κύκλου», δηλ. του περιβόλου που τον διαχωρίζει από την παρακείμενη Δυτική Οικία. Οι νεότερες αυτές κατασκευές εξαφάνισαν τον δρόμο του τάφου. Οι λίθοι της κατεστραμμένης θόλου απομακρύνθηκαν και επαναχρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικό υλικό σε άλλα κτίσματα του λόφου.
  Ειδική μνεία πρέπει να γίνει για τις χρυσές γλαύκες (κουκουβάγιες).
 Επειδή και στον Κακόβατο, που είναι αντίστοιχο σε αξία και χρονολόγηση Μυκηναϊκό κέντρο της παναρχαίας Τριφυλίας, βρέθηκαν ίδιες χρυσές γλαύκες, ο Σπύρος Μαρινάτος τα ταύτισε με ένα από τα εμβλήματα της βασιλικής οικογένειας των Νειλήδων.
 Μετά την πτώση των Μυκηναϊκών κέντρων, το -1100 περίπου, πολλοί Τριφύλιοι κατέφυγαν στην Αθήνα και λόγω της πνευματικής τους αξίας και ικανότητος αναγνωρίσθησαν ώς πρώτοι Άρχοντες των Αθηνών. Ο ηγέτης τους Μέλανθος ανακηρύχθηκε Βασιλιάς των Αθηνών, όπως αργότερα ο γιός του Κόδρος, ο θρυλικός τελευταίος Βασιλεύς των Αθηνών, όπως βεβαιώνει ο ιστορικός Στράβων.


 Είναι λοιπόν πάρα πολύ πιθανόν το έμβλημα των γραμμάτων και του πολιτισμού αλλά και της θεάς Αθηνάς, η κουκουβάγια να μεταφέρθηκε στην Αθήνα από την Τριφυλία.

Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα στο άρθρο:
 Η Τριφυλία, τόπος καταγωγής των Πυλίων ή Νειλήδων και οι ένδοξη απόγονοί τους.

 Κατά την ίδια Υστεροελλαδική Ι φάση οικοδομήθηκε και ο Νότιος θολωτός τάφος 1, σε απόσταση 100μ. νοτιότερα του «Κύκλου». Ήταν ελεύθερος, δηλ. χωρίς τύμβο, ωστόσο η θόλος έφερε πιθανότατα επικάλυψη από υδατοστεγή πηλό.
  Ο οικογενειακός αυτός τάφος είχε χρησιμοποιηθεί για παραπάνω από 15 ταφές, με την αρχαιότερη να ανάγεται στην αρχή της Μυκηναϊκής εποχής (ΥΕ Ι) και την τελική φάση χρήσης να εκτείνεται ως την ΥΕ ΙΙΙ Α:1 φάση, δηλ. χρησιμοποιήθηκε κατά το -16ο και το -15ο αιώνα. Εκτός από αγγεία δεν βρέθηκαν μεταλλικά αντικείμενα στον τάφο.
 Φαίνεται πως αποτέλεσε το νεκροταφείο του πληθυσμού της Περιστεριάς. Η διαπίστωση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική γιατί αποδεικνύει πως συγχρόνως με τους δυνάστες της περιοχής είχαν και οι απλοί άνθρωποι τη δυνατότητα να χτίζουν παρόμοιους τάφους και μάλιστα σε διαστάσεις ελάχιστα μικρότερες. Υπήρχε δηλ. άρχουσα τάξη αλλά ο βαθμός υποτέλειας ήταν πολύ μικρός. Οι μεγαλογαιοκτήμονες της περιοχής με την κατοχή μεγαλύτερης ποσότητας χρυσού είχαν τη δυνατότητα να κτερίζουν τους νεκρούς τους με μεταλλικά κτερίσματα και να κτίζουν μεγαλύτερους τάφους.

 Στο τέλος της ΥΕ Ι και στην αρχή της ΥΕ ΙΙ, δημιουργούνται δύο νέα ταφικά κτίσματα κατασκευάζονται, οι θολωτοί τάφοι 1 και 2. Ο θολωτός τάφος 2 είναι λίγο προγενέστερος του 1 και ανάγεται στα τέλη της ΥΕ Ι φάσης. Ήταν σε χρήση κατά την ΥΕ ΙΙ περίοδο, αλλά κατέρρευσε η θόλος του, γεγονός που τερμάτισε τη λειτουργία του. Η διάμετρος της θόλου, που έχει σωθεί σε ύψος 3,50μ. ανέρχεται σε 10,60μ. Στον ταφικό θάλαμο εντοπίστηκαν θραύσματα από 3 τουλάχιστον εισηγμένους πιθαμφορείς ανακτορικού ρυθμού και συλλέχθηκε πλήθος χρυσών, αργυρών και χαλκών αντικειμένων: απειράριθμα λεπτά χρυσά φυλλάρια, κοίλα θραύσματα χάλκινων αγγείων, χάλκινα ξίφη, σκεύος με ένθετη διακόσμηση χρυσών κρίνων, αργυρών δελφινιών και νίελο, χρυσοί θύσανοι κ.α.

  Ιδιαίτερης σημασίας εύρημα είναι οι χάνδρες από ήλεκτρο, που υποδηλώνει ότι το εμπόριο του ηλέκτρου με τη Βόρεια Θάλασσα επεκτεινόταν σε όλες τις σημαντικές μυκηναϊκές θέσεις της Νοτιοδυτικής-Δυτικής Πελοποννήσου (Κακόβατος, Εγκλιανός, Ρούτσι, Τραγάνα, Κουκουνάρα, Βοϊδοκοιλιά). Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα, ενδεικτικό των επαφών με τη Μινωική Κρήτη, είναι ένα ολόσωμο πήλινο ειδώλιο τύπου Πετσοφά.
  Τα ευρήματα αυτά μας δείχνουν ότι στην Περιστεριά υπήρχε μεγάλη Μυκηναϊκή πόλη που ήταν κέντρο εμπορίου. Ωστόσο κάτι τέτοιο θα προϋπόθετε την ύπαρξη λιμένος.
Είχε η Περιστεριά λιμάνι;
 Δυτικά του αρχαιολογικού χώρου και σε απόσταση 5 χιλιομέτρων υπάρχει ένας φυσικός όρμος, ένα χιλιόμετρο νότια του αρχαίου ποταμού Κυπαρισσήεντα (σήμερα επονομαζόμενου ρέμα Καλού Νερού). Ένα στενό φυσικό πέρασμα ανάμεσα στα βράχια οδηγούν σε ένα απάνεμο και φυσικό όρμο. Εάν αφαιρεθούν οι προσχώσεις των χιλιετηρίδων, έχουμε ένα ιδανικό προστατευμένο λιμάνι. 
Στην μιά πλευρά των βράχων είναι εμφανή λείψανα προϊστορικών λιμενικών εγκαταστάσεων.



Περισσότερα μπορείτε να διαβάσετε στο άρθρο:


Στο εσωτερικό του τάφου ήδη από την Μυκηναϊκή εποχή ανέβλυζε νερό, και γι’ αυτό σχηματίστηκε αγωγός με καλυπτήριες πλάκες κατά μήκος του στομίου και του δρόμου ως το νότιο-νοτιοανατολικό τμήμα του «Κύκλου», που κατασκευάστηκε σε φάση μεταγενέστερη της κατασκευής του τάφου, άγνωστο πότε ακριβώς.

 Ο «Κύκλος» μέχρι σήμερα παραμένει μια προβληματική κατασκευή, που η λειτουργία της δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως. Ο πρώτος ανασκαφέας, Σπ. Μαρινάτος είχε υποστηρίξει ότι είναι πιθανόν να αποτελούσε περίβολο τύμβου, που κάλυπτε τους θολωτούς τάφους 2 και 3.
  Η υπόθεση αυτή, διαψεύστηκε από τις πιο πρόσφατες ανασκαφικές έρευνες της δεκαετίας του 1970 επί Γ. Κορρέ, όποτε και διαπιστώθηκε ότι πρόκειται για δύο ανεξάρτητα τόξα, που βαίνουν απλώς επί της ίδιας περιφέρειας. Είναι πιο πιθανό ότι ο «Κύκλος» κατασκευάστηκε για να διαχωριστεί ο παλιότερος χώρος του νεκροταφείου των δυναστών από τον χώρο κατοίκησης που εκτείνεται προς νότο και ανοικοδομήθηκε σε φάση μεταγενέστερη της χρήσης των τάφων.
Περιστεριά: Χρυσός κάνθαρος με διακόσμηση φύλλων κισσού στις λαβές.
 Πολύτιμο κτέρισμα λακκοειδούς τάφου. Χρονολόγηση: -1700, Μουσείο Καλαμάτας.

 Ο νεότερος από τους Βασιλικούς θολωτούς τάφους είναι ο θολωτός τάφος 1 (ΥΕ ΙΙ), στο κέντρο σχεδόν του λόφου. Είναι ο μεγαλύτερος σε μέγεθος από τους θολωτούς τάφους.
 Έχει επιμελημένη πρόσοψη με λίθινη επένδυση από πωρόλιθο σε όλο της το ύψος. Το στόμιο ιδιαίτερα επιβλητικό, ύψους 5,10μ. , πλάτους 2,33μ., μήκους 6., ήταν κλειστό με αργολιθοδομή. Στην αριστερή πλευρά της πώρινης πρόσοψης είναι χαραγμένα 2 κνωσιακά λατομικά σημεία: κλαδί και διπλός πέλεκυς. Το ανώφλι του στομίου αποτελείται από τρία μεγάλα μέρη βάρους μέχρι 22 τόνων το καθένα (από πωρόλιθο ή αμυγδαλίτη), ενώ πιστεύεται ότι υπήρχε και ανακουφιστικό τρίγωνο ώστε το υπερκείμενο βάρος να κατανέμεται στις δύο πλευρικές παραστάδες. Ο τάφος κτίστηκε αφού σχηματίστηκε τεράστιος κύλινδρος για την κατασκευή του οποίου καταστράφηκε τμήμα της παρακείμενης Ανατολικής Οικίας. Ως θεμέλια της θόλου, που έμοιαζε με κυψέλη, χρησιμοποιήθηκαν μεγάλοι πλακωτοί λίθοι. Η διάμετρος του ταφικού θαλάμου ανέρχεται σε 12,04μ. και το ύψος του υπολογίζεται σε περισσότερο από 10μ. Αν και η θόλος είχε σωθεί, σε ορισμένα σημεία, σε ύψος ως και 1,20μ. εντούτοις αναστηλώθηκε το 1970, (αλλά κατά τρόπο ατυχή, καθώς το προεξέχον τμήμα της στερείται της επίστρωσης πηλού που παρείχε στεγανότητα στον τάφο κατά τη μυκηναϊκή εποχή). Ο τάφος δηλ. είχε ελεύθερη στεγανή θόλο και τύμβο ως το ύψος του ανωφλίου μέχρι και τα Ελληνιστικά χρόνια.
 Ο τύμβος γύρω από τον τάφο περιβαλλόταν από αναλημματικό περίβολο. Στις διαδοχικές ταφές του τάφου από τις οποίες καμία δεν διατηρήθηκε, είχαν εναποτεθεί τουλάχιστον δέκα εισηγμένα ευμεγέθη αγγεία και πιθαμφορείς του ανακτορικού ρυθμού. Η χρήση του συγκεκριμένου τάφου συνεχίστηκε κατά τους ύστατους Κλασσικούς χρόνους και κατά την Ελληνιστική εποχή.

  Μολονότι οι τάφοι της Περιστεριάς είχαν συληθεί ήδη από τη Μυκηναϊκή εποχή, όμως από τα διασωθέντα αντικείμενα μπορούμε να συμπεράνουμε τον πλούτο των πολύτιμων κτερισμάτων.
  Στο θολωτό τάφο1 βρέθηκαν χρυσά φυλλάρια, χρυσά κοσμήματα, χρυσά λεπτά δισκάρια με οπή που συνδέονταν με άλλα καρδιόσχημα ελάσματα με έκτυπη διακόσμηση, περιδέραια από χάνδρες αμέθυστου και σκαραβαίος από αμέθυστο. Μερικά από τα χρυσά αντικείμενα αποτελούν πραγματικά κομψοτεχνήματα όπως: η χρυσή ψήφος σε μέγεθος μικρού κερασιού με θαυμάσια κοκκιδωτή διακόσμηση, που αποτελείται από 1000 μικρότατα σφαιρίδια χρυσού προσκολλημένα στην επιφάνεια της ψήφου για να απαρτίσει κούμαρο ή το χρυσό έλασμα σε σχήμα ψαριού με έκτυπη παράσταση μινωικής τελετουργικής πομπής. Βρέθηκαν επίσης κατάλοιπα από την επένδυση οδοντόφρακτου κράνους, που μαρτυρούν την ιδιότητα ενός από τους νεκρούς που ετάφησαν εκεί.
 Κατά την Υστεροελλαδική ΙΙ φαίνεται πως πραγματοποιήθηκε ένα εκτεταμένο πρόγραμμα ανοικοδόμησης στο δυτικό και νότιο τμήμα του λόφου, όπως δείχνουν τα οικιστικά κατάλοιπα που αποκάλυψαν οι ανασκαφές: α) ένα σύνολο δωματίων, εντοπίστηκε δυτικά του περιβόλου του θολωτού τάφου 1, στο κέντρο σχεδόν του λόφου, που όμως είχε καταστραφεί τελείως και μόνο τα θεμέλια απέμειναν, ορατά ως σήμερα, β) μπροστά από την είσοδο του τάφου 3, στο δυτικό τμήμα του «Κύκλου» χτίστηκε η Δυτική Οικία, με δύο οικοδομικές φάσεις, που χρησιμοποιήθηκε και κατά την επόμενη Υστεροελλαδική ΙΙΙ περίοδο και γ) η Νοτιοανατολική Οικία, στο νοτιοανατολικό τμήμα του λόφου, που περιλάμβανε ευρύχωρα δωμάτια από πλακωτούς ασβεστόλιθους και ολοίτροχους λίθους.

 Οι διαστάσεις των χώρων της δεν είναι σαφείς γιατί κατά τα πρώιμα Ρωμαϊκά χρόνια (εποχή Νέρωνα) μια άλλη οικία κατάλαβε την έκταση, που κάλυπτε η προγενέστερη μυκηναϊκή.

 Η πρώτη οικία φαίνεται πως χτίστηκε κατά τη μεταβατική φάση της Υστεροελλαδικής Ι-ΙΙ περιόδου, όπως μαρτυρούν οι μεγάλες ποσότητες κεραμικής κυρίως κυλίκων

 Βρέθηκαν επίσης πολλά πήλινα γυναικεία ειδώλια και ειδώλια ζώων. Η καταστροφή της μυκηναϊκής οικίας τοποθετείται στην πρώιμη Υστεροελλαδική ΙΙΙ Β εποχή.
  Κατά την Υστεροελλαδική ΙΙΙ Α και ΙΙΙ Β περίοδο είχε κατοικηθεί και το Βορειοδυτικό τμήμα του λόφου. Τα κτίρια της περιόδου αυτής ήταν εξαιρετικά καλοχτισμένα με τοίχους πάχους ως και 1μ.  Οι τοίχοι ήταν αμφιπρόσωποι, με προσόψεις από μεγάλους λίθους αμυγδαλίτες, ενώ στη μέση είχαν γεμιστεί με αργούς λίθους. Φαίνεται, πως αντικατέστησαν άλλα παλαιότερα κτίσματα. Κατά τον ανασκαφέα (Γ. Κορρέ) θεωρείται πιθανό, ότι αποτέλεσαν το κεντρικό κτίριο της κατοικίας του τοπάρχη της Περιστεριάς. Στο χώρο αυτό βρέθηκαν πέρα από μεγάλες ποσότητες κεραμικής και 4 πήλινα ειδώλια σχήματος Φ, καθώς και πήλινα ειδώλια ζώων. Η συχνή παρουσία πήλινων ειδωλίων σε οικίες της φάσης αυτής (ΝΑ Οικία, ΒΔ κτίριο) αποτελεί ένδειξη για την άσκηση λατρείας.
 Κατά τη Υστεροελλαδική ΙΙΙ Β εποχή η Περιστεριά είχε μείνει ένα απλό πόλισμα. Το μεγαλόπρεπο παρελθόν της μαρτυρούσε ο θολωτός τάφος 1 στην κορυφή του λόφου, ενώ πιθανότατα ο 2 είχε καταρρεύσει και ο 3 είχε από πολύ πριν καλυφθεί μετά την καταστροφή του.

Τα ευρήματα της Περιστεριάς εκθέτονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Χώρας Μεσσηνίας.
Αναλυτική παρουσίαση του μουσείου αλλά και εικονική ξενάγηση σε αυτό μπορείτε να δείτε στον σύνδεσμο: Αρχαιολογικό Μουσείο Χώρας

VIDEO: Παρουσίαση του Αρχαιολογικού χώρου της Περιστεριάς.




Ακολουθεί αναλυτική περιγραφή του αρχαιολογικού χώρου της Περιστεριάς από τον αρχαιολόγο Γιώργο Κορρέ, που διενήργησε τις εκεί ανασκαφές την διετία 1976- 1978.

Αρχαιολογικός χώρος Περιστεριάς, Γ.Σ. Κορρές



ΠΗΓΗ: Αριστομένης ο Μεσσήνιος



Παρασκευή, 29 Νοεμβρίου 2013

Κοπανάκι Τριφυλίας: Οι αρχαιολογικοί χώροι


Προϊστορικός οικισμός και τάφοι:

Στα δυτικά του χωριού Κοπανάκι έχει εντοπιστεί µια οµάδα τριών θολωτών τάφων που καλύπτονταν από τύµβους.
 Οι δύο πρώτοι τάφοι έχουν µεταξύ τους απόσταση 30µ., ενώ ο τρίτος ευρίσκεται περίπου 100µ. νότια του πρώτου.



Κοπανάκι: Κάτοψη και τομή του θολωτού τάφου
 Οι τρεις αυτοί τύµβοι είναι κατασκευασµένοι στην άκρη της κοιλάδας Σουλιµά, σε επίπεδη γη, βόρεια του ποταµού. Μόνο ο ένας από αυτούς έχει ανασκαφεί από τον N. Valmin το 1927 (τύµβος Β). Έχει ύψος 5µ. και διάµετρο περίπου 20µ. Η διάµετρος της θόλου είναι 5,35µ και το µέγιστο σωζόµενο ύψος είναι 2,5µ.
 Ένα είδος θήκης είναι κτισµένο από επίπεδες πέτρες στο εξωτερικό του και από άµµο στο εσωτερικό του µέσα στον θάλαµο του τάφου. Η θόλος του τάφου ήταν ήδη κατεστραµµένη. Μέσα στον τάφο δεν βρέθηκε καµιά ταφή, και τα κτερίσµατα που συλλέχθηκαν ανήκουν στην ΥΕΙΙ και ΥΕΙΙΙ., -1600 έως -1200.
 Τα πιο πολλά ευρήµατα προήλθαν από τη θήκη, όπως επίσης και οστά που ανήκαν σε τουλάχιστον τέσσερις σκελετούς. Αναφορικά µε τους άλλου τύµβους λίγα στοιχεία είναι γνωστά. Ο τύµβος Α έχει διάµετρο 17µ. και ύψος περίπου 2µ.


∆υτικά του δρόµου που οδηγεί από το Κοπανάκι στο Καµάρι υπάρχουν δύο λόφοι αρκετά κοντά ο ένας µε τον άλλο. Ο ένας από αυτούς είναι αρκετά µεγάλος και πιθανόν αποτελούσε έξαρµα τύµβου ή θολωτού τάφου. Κοντά σ’ αυτόν υπάρχει µεγάλη συσσώρευση λίθων. Πιθανόν εξαιτίας της µεγάλης αυτής βάθυνσης του εδάφους που έχει δηµιουργηθεί, η περιοχή πήρε το όνοµα Γούβα.
Βόρεια του τάφου εντοπίστηκε ο ΥΕ οικισµός, -1700 έως -1200, στον οποίο φαίνεται να ανήκει ο τάφος


Η Αρχαία Όλουρις:

 Βόρεια του Κοπανακίου και στην θέση του Ριζόμυλου κάποιοι παλαιότεροι μελετητές τοποθετούν την αρχαία πόλη 'Ολουρις. Στην θέση αυτή είχαν βρεθεί σαφείς ενδείξεις ύπαρξης αρχαίας πόλεως ενώ ακόμα και σήμερα οι ντόπιοι ονομάζουν την θέση "Λούρι" ή "Ελούρι". Περισσότερα μπορείτε να διαβάσετε στο τέλος του άρθρου στο σχετικό απόσπασμα από την μελέτη του Κοσμά Αντωνόπουλου "Η Τριφυλία" (1973).


Οικισμός Αρχαϊκών χρόνων:

Σε κοντινή απόσταση από τα αρχαία στον λόφο Στυλάρι ήρθε στο φως η μοναδική γνωστή έως σήμερα, οργανωμένη αγροικία αρχαϊκών χρόνων της Μεσσηνίας.
Αποκαλύφθηκαν τμήματα κτηρίων και αρκετοί χώροι που απέδωσαν αρκετά ευρήματα, τα οποία χρονολογούνται από τον -7ο έως τον -5ο αιώνα.
Είναι σίγουρο πως ο οικισμός αυτός είχε άμεση σχέση με τα λείψανα οχύρωσης που σώζονται στον λόφο.

Από τα ευρήματα του Αρχαϊκού οικισμού στο Κοπανάκι (Μουσείο Καλαμάτας):
Αριστερά: Πήλινο ιγδίο (Γουδί) Δεξιά:Τμήμα πίθου με λαβή σε σχήμα φιδιού ή κορδονιού. Για την αποθήκευση υγρών ή στερεών τροφίμων. Χρονολόγηση ευρημάτων: -7ος έως -5ος αιώνας

Αρχαία τείχη και οχύρωση Κλασσικών- Ελληνιστικών χρόνων

 Σε απόσταση ενός χιλιομέτρου βορειοανατολικά του Κοπανακίου υπάρχει ο λόφος Στυλάρι πάνω στον οποίο βρίσκεται ο ομώνυμος οικισμός.
Στον λόφο σώζονται τμήματα τειχών αλλά και οχυρώσεων που χρονολογούνται ανάμεσα στον -6ο αιώνα και τον -4ο αιώνα. Πιθανόν να ήταν οχύρωση των Μεσσηνίων κατά τους Μεσσηνιακούς πολέμους ή μπορεί να οικοδομήθηκε αργότερα όταν τον -4ο αιώνα η Μεσσηνία ανακηρύχθηκε ανεξάρτητη.
 Η δεύτερη εκδοχή φαίνεται να είναι και η πιό πιθανή καθώς το σωζόμενο τμήμα του οχυρωματικού πύργου παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με τους αντίστοιχους πύργους της Αρχαίας Μεσσήνης που κατασκευάστηκαν μετά την απελευθέρωση των Μεσσήνιων από τους Σπαρτιάτες το -369. Ειδικά σε ένα σημείο της αρχαίας ακρόπολης του Κοπανακίου ο εντυπωσιακός οχυρωματικός πύργος σώζεται σε καλή κατάσταση και σε ύψος αρκετών μέτρων.
 Ο Σουηδός αρχαιολόγος Μatias Νatan Valmin είχε ταυτίσει τα αρχαία στο λόφο Στυλάρι με την Πολίχνη, που μνημονεύεται στον Παυσανία ΙV, 33, 6.


Οι αρχαιολογικοί χώροι του Κοπανακίου σήμερα:

Από τα αρχαιολογικά ευρήματα που αναφέρονται παραπάνω σήμερα δυστυχώς δεν σώσετε τίποτα εκτός από τον λόφο του Στυλαρίου που έχει κηρυχθεί αρχαιολογικός χώρος από το 1994 και προστατεύετε δια νόμου.
Από κει και πέρα σιγή ιχθύος για το αρχαιολογικό αυτό μνημείο στο Στυλάρι καθώς δεν αναφέρεται πουθενά. Ο σύγχρονος οικισμός που υπάρχει στον λόφο αποτελείται κυρίως από παλιά πέτρινα σπίτια μισογκρεμισμένα, κτισμένα στις αρχές του προηγούμενου αιώνα.
Αυτό που προκαλεί το ενδιαφέρον είναι ότι εκτός από τα παλιά ερειπωμένα σπίτια εντός του αρχαιολογικού χώρου, υπάρχουν και νεότερα (ανακαινισμένα και κατοικήσιμα) και μάλιστα κάποια νεόδμητα.
Εύλογα αναρωτιέται κανείς: Πως δίνονται άδειες για να κτίσουν εντός του αρχαιολογικού χώρου και γιατί αυτό το στολίδι του Κοπανακίου δεν έχει αναδειχτεί και προστατευτεί;



Φωτοθήκη των τειχών και οχυρώσεων της Κλασσικής- Ελληνιστικής εποχής στον λόφο Στυλάρι κοπανακίου





Απόσπασμα από την μελέτη του Κοσμά Αντωνόπουλου "Τριφυλία" (1973) που αφορά την περιοχή του Κοπανακίου και την αρχαία Όλουρις





ΠΗΓΗ: Ομάδα Προστασίας και Ανάδειξης Αρχαιολογικών χώρων Τριφυλίας



Τρίτη, 19 Νοεμβρίου 2013

Κάστρο Σαφλαούρο, Λαντζουνάτο Τριφυλίας


  Ο Ελληνικός χώρος, σε άλλους καιρούς, σπάρθηκε από κάστρα, που στάθηκαν τα παρατηρητήρια των σημείων του ορίζοντα. Τα κάστρα, κρατούσαν όρθια την ψυχή τους και η πνοή τους απλωνόταν κυριαρχικά σε ψηλά βουνά, φωτεινές πεδιάδες και γλαυκές θάλασσες.
Ένα από αυτά τα κάστρα, είναι και το Σαφλαούρο Τριφυλίας.


  Η ονομασία του είναι Ενετική. Προέρχεται από το San Flauro, που σημαίνει Άγιος Φλώρος. Βρίσκεται δίπλα στο χωριό Λαντζουνάτου, στην κορυφή του κωνικού βουνού Ψηλοπυργάκι, σε υψόμετρο 850 μέτρων. Γύρω του τα βουνά Μπούρα και Προφήτης Ηλίας και κάτω το ιστορικό «Αλώνι» από την εποχή της Τουρκοκρατίας, δίπλα στον Άη-Θανάση, που γιορτάζει το Μάη.
  Το κάστρο, είναι ένα από τα πιο καλά οχυρωμένα των Κοντοβουνίων. Μικρό σε διαστάσεις, αλλά με θαυμάσια αρχιτεκτονική. Οι διαστάσεις του, ακολουθούν τη φυσική διαμόρφωση του εδάφους, με μεγαλύτερο μήκος τη βόρεια και τη νότια πλευρά, στην οποία βρισκόταν και η πύλη του.
  Στις τέσσερις άκρες του, είναι 4 ψηλοί πύργοι, κούφιοι από μέσα που επικοινωνούσαν με τα υπόλοιπα χτίσματα με μυστικές διόδους. Μια από αυτές, είχε πλάτος 5 μέτρα και συνολικό μήκος 100 μέτρα.


 Πιο δεξιά, σώζεται ένα ψηλό και τετράγωνο χτίσμα, που απ’ έξω μοιάζει σαν έναν ακόμα πύργο. Το εσωτερικό του, επικοινωνούσε με το υπόλοιπο κάστρο, μέσα από μια στενή θολωτή σήραγγα, η είσοδος της οποίας σώζεται. Φαίνεται πως εδώ ήταν η κύρια είσοδος του κάστρου.
Υπήρχαν δυο ακόμα μικρότερες είσοδοι, εκεί που οι ντόπιοι το λένε: «Τρούπα του Αράπη». Είναι όμως αρκετά μικρές και χαμηλές. Η πρώτη, οδηγούσε στη μικρή θολωτή αίθουσα και η δεύτερη, από τη δεξαμενή νερού, οδηγούσε μέσα από μια υπόγεια στοά στο υπόγειο του φρουρίου.



  Μπαίνοντας κανείς στο μικρό περίβολο του κάστρου, μπορεί να θαυμάσει τη μεγάλη θέα που ξανοίγεται γύρω του, όσο και τα σωζόμενα χτίσματα. Στα δυτικά το χωριό Λαντζουνάτου και στο βάθος οι κορυφές των βουνών Μπούρα και Ψυχρού (το αρχαίο Αιγάλεω).
  Στα βόρεια και ανατολικά το χωριό Καλογερέσι, στο βάθος η Κιάφα και η οροσειρά Τετράζι ή Τετράγι (από το τέσσερις άγιοι). Στα νότια, τα Μεσσηνιακά χωριά Παλαιόκαστρο (Ξεροκάσι) και Κορομηλιά (Ζαγάρενα) και στο βάθος, ένα μεγάλο κομμάτι του Μεσσηνιακού κόλπου.


  Στα ανατολικά υπάρχει μια απότομη και απόκρημνη πλαγιά, γεμάτη από ερείπια σπιτιών και συντρίμμια. Η ύδρευση του κάστρου, γινόταν από δυο τοπικές πηγές, σε πολύ κοντινή απόσταση, η μια στη θέση «Πηγαδούλια», και η άλλη στη θέση «Στρογγύλημα».
  Το Σαφλαούρο, ήταν ένα κάστρο με μεγάλη στρατηγική σημασία. Ήταν το φυσικό πέρασμα, από την εύφορη πεδιάδα της νότιας Μεσσηνίας προς το κλειστό οροπέδιο της Τριπύλης. Το κάστρο επομένως, έφραζε τη μια από τις τρεις «πύλες» της Τριπύλης και έλεγχε όλα τα χωριά της.
Οι άλλες δυο «πύλες» της Τριπύλης ήταν: Της Κυπαρισσίας, από τη θέση «Ελληνικό» ανατολικά της Μουριατάδας, που ελεγχόταν από το θρυλικό κάστρο της Αρκαδιάς, και αυτή της περιοχής Μάκραινας - Χαλβάτσου, νότια του χωριού Τριπύλα, από το διάσελο του Σκουλαριού.
Για την ταυτότητα του κάστρου, έχουν υποστηριχτεί κατά καιρούς, διάφορες απόψεις.



  Ο ερευνητής της Μεσσηνιακής Ιστορίας Θεόδωρος Μ. Τσερπές αναφέρει πως, κατά την περίοδο της βυζαντινής κυριαρχίας στη Μεσσηνία και μέχρι το 1205, ένα από τα πολίσματα, που ακμάζανε, ήταν μεταξύ άλλων και ο «Σαφλαούρος», το σημερινό Σαφλαούρο.
  Η μεγάλη σημασία που είχε το κάστρο για τους Βυζαντινούς, φαίνεται και από το γεγονός ότι το Σαφλαούρο ήταν ένα από τα κάστρα που πήρε ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος από τον αδελφό του Θεόδωρο Β’, όταν ανακηρύχθηκε Δεσπότης του Μυστρά, το 1443.
  Στα 1463, αναφέρεται στους χωρογραφικούς χάρτες του Κάρλ Χόπφ, υπό Ενετική κυριαρχία. Επίσης, αναφέρεται και στους χωρογραφικούς πίνακες του 1467, αλλά κατεστραμμένο. Που σημαίνει ότι καταστράφηκε κατά τις Τουρκικές επιδρομές στη Μεσσηνία, επί Μωάμεθ Β’, μετά το 1460.
  Οι Ενετοί που το κατείχαν μέχρι τότε, εγκατέλειψαν τη Μεσσηνιακή ενδοχώρα και περιορίστηκαν στα τρία μεγάλα κάστρα της Κορώνης, της Μεθώνης και του Ναβαρίνου, τα οποία χρησιμοποιούσαν μέχρι το 1500.


   Το Σαφλαούρο, που επιδιορθώθηκε και χρησιμοποιήθηκε κατά την περίοδο αυτή από τους Τούρκους, ξαναφτιάχτηκε στη συνέχεια από τους Ενετούς κατά τη δεύτερη και τελευταία περίοδο της Ενετοκρατίας, για να πέσει και πάλι στα χέρια των Τούρκων, στα 1715.
Τα στοιχεία αυτά, μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι το κάστρο χτίστηκε στη Βυζαντινή περίοδο. Χωρίς αμφιβολία, χρησιμοποιήθηκε στη συνέχεια και από άλλους καταχτητές και αποτέλεσε αντικείμενο διαμάχης και πολέμων ανάμεσα σε Βυζαντινούς Φράγκους, Τούρκους και Ενετούς.
Και κατά πάσα πιθανότητα, οι τελευταίοι, μας το παρέδωσαν με τη μορφή που διασώθηκε ως τις μέρες μας.






Τρίτη, 12 Νοεμβρίου 2013

Ψάρι και Χαλκιά: Οι θολωτοί τάφοι της βόρειας Μεσσηνίας


 Στήν Τριφυλία και στα βόρεια του νομού Μεσσηνίας, στην περιοχή των χωριών Ψάρι και Χαλκιά έχουν εντοπιστεί συνολικά πέντε θολωτοί τάφοι.
 Ειδικά στο ύψωμα Μετσίκι, στο Ψάρι, που είναι φυσικά οχυρό με θέα στο Ιόνιο πέλαγος βρέθηκαν ευρήματα που δείχνουν συνεχή κατοίκηση της περιοχής από τους Προϊστορικούς μέχρι και τους Ρωμαϊκούς χρόνους. Πιθανότατα στην περιοχή να υπήρχε σημαντική πόλη από τους Προϊστορικούς χρόνους.
 Δυστυχώς οι τάφοι αυτοί δεν έχουν αναδειχθεί και βρίσκονται σε κακή κατάσταση, ενώ έχουν διαπιστωθεί και λαθρανασκαφές, αλλά ούτε και συνέχεια στις ανασκαφές έχει δοθεί μέχρι σήμερα.







Ψάρι: οι θολωτοί τάφοι

Στο επιβλητικό ύψωμα Μετσίκι, φυσικά οχυρωμένη θέση με εποπτεία ως το Ιόνιο πέλαγος, έχουν εντοπιστεί δύο μυκηναϊκοί θολωτοί τάφοι.
 Η ανασκαφική έρευνα αποκάλυψε έναν από τους μεγαλύτερους θολωτούς τάφους της Μεσσηνίας τον θολωτό τάφο 1 που χρονολογείται στην περίοδο -1600 έως -1400. 


 
Ο Θολωτός τάφος 1 στο Μετσίκι είναι τυπικό δείγμα ηπειρωτικού θολωτού τάφου της πρώιμης ΥΕ εποχής. Λιθόχτιστη θόλος διαμέτρου 10μ. σκέπαζε τον ταφικό θάλαμο και δρόμος μήκους 11μ. οδηγούσε στην είσοδό του. Ο δρόμος μήκους είναι επενδεδυμένος με διπλή ξερολιθιά.
 Όλος ο τάφος καλυπτόταν από τύμβο επενδεδυμένο με πέτρες μέχρι το ύψος του άνω φλοιού του. Ο τύμβος διέθετε αναλημματικό περίβολο. 
 Λίγα αγγεία και μικροευρήματα που βρέθηκαν στο εσωτερικό του δείχνουν το άλλοτε πλούσιο περιεχόμενο του μνημείου, το οποίο είχε συληθεί από την αρχαιότητα.



Ο Θολωτός τάφος 1 στην περιοχή Μετσίκι κοντά στο χωριό Ψάρι της Τριφυλίας. Με διάμετρο 10 μέτρων αποτελεί έναν από του μεγαλύτερους Θολωτούς τάφους που έχουν βρεθεί στην Μεσσηνία.


 Ο δεύτερος τάφος σε απόσταση 100μ από τον τάφο 1 δεν έχει ερευνηθεί ακόμα. Ωστόσο διακρίνεται στη θέση του (in situ) το ανώφλι του.

 Από την επιφανειακή έρευνα της γύρω περιοχής μαρτυρείται ανθρώπινη δραστηριότητα από τους προϊστορικούς έως και τους ρωμαϊκούς χρόνους, -3000 έως +400. 
Πιθανότατα στην περιοχή αυτή να υπήρχε Προϊστορική πόλη.


 Οι τάφοι στο Μετσίκι δεν βρίσκονται σε καλή κατάσταση σήμερα. Το στέγαστρο από λαμαρίνες που τοποθετήθηκε στον πρώτο τάφο έχει διαβρωθεί, ενώ στο δεύτερο τάφο τελευταία διαπιστώθηκαν λαθρανασκαφές 
(Εφημερίδα ΟΙ ΡΙΖΕΣ, Σεπτ.- Δεκ. 1999).

 Βορειότερα από το ύψωμα Μετσίκι ερευνήθηκαν τρεις μικρών διαστάσεων θολωτοί τάφοι (διάμετρος θόλου 4-4,1 μ.) στη θέση "Αηλιάς" κοντά στο Χαλκιά, ένα επίσης στο Σουλιμοχώρι της ομώνυμης πεδιάδας, οι οποίοι απέδωσαν αρκετά ευρήματα της ΥΕ εποχής.



Ψάρι Τριφυλία, κτερίσματα θολωτού τάφου.
Αγγεία καθημερινής χρήσης και αιχμές βελών από πυριτόλιθο. Ανήκαν πιθανόν στον οπλισμό νεκρού πολεμιστή. Χρονολόγηση: -1500
Ψάρι, Θολωτός τάφος: Λεπίδες από χαλκό. 
Πιθανότατα χρησιμοποιούνταν σε γεωργικές εργασίες. Χρονολόγηση: -1500.


Χαλκιά: Οι θολωτοί τάφοι

 Το Χαλκιά είναι ορεινός οικισμός του νομού Μεσσηνίας χτισμένος σε υψόμετρο 660 μέτρων, βρίσκεται στις νότιες πλαγιές του Τετραζίου όρους σε απόσταση 60 χιλιομέτρων ΒΔ της Καλαμάτας και 12 χιλιομέτρων από το Δώριο, στην πρώην επαρχία Τριφυλίας και συγκεκριμένα ανάμεσα στα χωριά Χρυσοχώρι και Κούβελα. Είναι ένα από τα Αρβανιτοχώρια της Τριφυλίας.
 Στα μέσα της δεκαετίας του 1990 εντοπίστηκε από ντόπιο βοσκό ο ένας εκ των τριών Μυκηναϊκών θολωτών τάφων, ο θολωτός τάφος 1 (θέση «Αηλιάς»).Η σωστική ανασκαφική έρευνα που διενεργήθηκε, από την Αρχαιολογική Υπηρεσία, αποκάλυψε τον παρακείμενο θολωτό τάφο 2 (θέση «Αηλιάς») καθώς και τον θολωτό τάφο 3 στον γειτονικό λοφίσκο (θέση «Κροϊκάνου»).


 Οι τρείς μικροί λιθόκτιστοι θολωτοί τάφοι της Μυκηναϊκής περιόδου, -1700 έως -1100, μαζί με τους Θολωτούς τάφους στο Μετσίκι που βρίσκονται σε κοντινή απόσταση και είναι της ίδιας εποχής, υποδηλώνουν την ύπαρξη Μυκηναϊκού συνοικισμού στην περιοχή.
 Οι τάφοι είχαν συληθεί ήδη από την αρχαιότητα, ωστόσο στο διαταραγμένο εσωτερικό τους βρέθηκαν καλής ποιότητας πήλινα αγγεία, λίθινες αιχμές βελών, ειδώλια, σφραγιδόλιθοι, χάνδρες από ημιπολύτιμους λίθους και υαλόμαζα καθώς και κέρας ελαφιού.

Τα σημαντικότερα από αυτά τα ευρήματα εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μεσσηνίας.

Χαλκιάς: Κτερίσματα θολωτού τάφου. Αγγεία καθημερινής χρήσης για την αποθήκευση υγρών.
Συνόδευαν τον νεκρό στην μεταθανάτια ζωή του. Χρονολόγηση: -1500.
Χαλκιάς : Θολωτοί τάφοι, αγγείο από το εσωτερικό του τάφου. 
Χρονολόγηση: -15ος αιώνας 

Παρασκευή, 25 Οκτωβρίου 2013

Αναζητώντας τον Ομηρικό Κυπαρισσήεντα

 Η Κυπαρισσία έχει ιστορία χιλιάδων χρόνων. Αναφέρετε στην Ιλιάδα σαν μία απ΄τις εννέα πόλεις του Βασιλείου του Νέστωρος που συμμετείχαν στον Τρωϊκό πόλεμο.

  " Όσοι εκαρπούντο την Πύλο και την ποθητή Αρήνη και το Θρύον, κοντά στου ποταμιού του Αλφειού το πέρασμα και το καλόχτιστο Αιπύ, και τον Κυπαρισσήεντα και την Αμφιγένεια κατοικούσαν, και την Πτελεόν και το Έλος και το Δώριον... Αρχηγός αυτών ήταν ο Γερήνειος Νέστωρ ο αρματομάχος. Στις διαταγές του αρμένιζαν στην γραμμή ενενήντα βαθουλά καράβια."
                                                                      Ιλιάδα Β΄ στιχ. 591- 602 (μεταφρ. εκδόσεις Πάπυρος)

  Η αναφορά στην Κυπαρισσία ώς μία από τις μεγάλες πόλεις των Πυλίων επιβεβαιώνεται και από τα αρχαιολογικά ευρήματα αφού το όνομα της πόλης αναφέρεται στις πινακίδες Γραμμικής Β΄ που βρέθηκαν στο "Ανάκτορο του Νέστορος" κοντά στην σύγχρονη Πύλο.

  Που όμως βρίσκεται ο Ομηρικός Κυπαρισσήεντας των Μυκηναϊκών χρόνων;

Κυπαρισσία:
Μία άποψη είναι ότι βρίσκεται εκεί που είναι η σύγχρονη πόλη της Κυπαρισσίας. Παλιοί ιστορικοί αναφέρουν την εύρεση θραυσμάτων από Μυκηναϊκά αγγεία στο Κάστρο. Αυτά τα ευρήματα όμως έχουν προ πολλού χαθεί και έτσι σήμερα δεν υπάρχει κανένα εύρημα της Μυκηναϊκής εποχής που να προέρχεται από την Κυπαρισσία. Όλα τα ευρήματα στον κηρυγμένο αρχαιολογικό χώρο της Κυπαρισσίας είναι του τέλους των Κλασσικών και κυρίως Ελληνιστικών- Ρωμαϊκών χρόνων, επιβεβαιώνοντας αυτό που γνωρίζουμε από τις πηγές, ότι δηλαδή η Κυπαρισσία των ιστορικών χρόνων αναπτύχθηκε και άκμασε από το -369 και  μετά, όταν η Μεσσηνία ανακηρύχθηκε ανεξάρτητο κράτος.


Άποψη του αρχαιολογικού χώρου που ανασκάφηκε το 2010, εντός του κηρυγμένου
αρχαιολογικού χώρου της Κυπαρισσίας, και αποκάλυψε οικισμό των Ελληνιστικών χρόνων.
Δυστυχώς εκδόθηκε απόφαση κατάχωσης των αρχαίων! Περισσότερα για τους αρχαιολογικούς
χώρους της Κυπαρισσίας αλλά  και για την προσπάθεια κατοίκων για ανατροπή της απόφασης και την  συνέχιση των ανασκαφών:
 ΕΔΩ

 Ένα ακόμα σημαντικό στοιχείο είναι το γεγονός ότι ενώ σε κάθε σημαντική Μυκηναϊκή θέση υπάρχουν και σημαντικοί θολωτοί τάφοι, ωστόσο κανένας δεν έχει βρεθεί κοντά στην πόλη της Κυπαρισσίας.

 Περιστεριά: 
  Σε απόσταση 6 χιλιομέτρων από την σύγχρονη Κυπαρισσία υπάρχει ο αρχαιολογικός χώρος της Περιστεριάς.  Βρίσκεται δίπλα στη νότια όχθη του ποταμού Κυπαρισσήεντα σε απόσταση 4,5 χλμ. από τις εκβολές του και δεσπόζει μέχρι την είσοδο του Μεσσηνιακού Αυλώνα, που συνδέει την κοιλάδα Σουλιμά με τη δυτική ακτή της Πελοποννήσου. Ο λόφος της Περιστεριάς, φυσικά οχυρός υψώνεται απότομος από τις τρεις πλευρές του και έχει ομαλή πρόσβαση μόνο από τη νότια πλευρά.

Ο Αρχαιολογικός χώρος της περιστεριάς



Η συνέχεια κατοίκησης στους γειτονικούς λόφους Κοκοράκου (τύμβος του -2000) και Καράγενη καθ’ όλη τη Μεσοελλαδική εποχή και σε όλα τα μυκηναϊκά χρόνια υποδηλώνει τη σημασία της περιοχής, που με κέντρο την Περιστεριά συγκέντρωσε μεγάλο πλούτο και δύναμη, όπως καταφαίνεται από την πυκνή της κατοίκηση και τους πολύχρυσους θολωτούς τάφους. 
  Σημαντικό στοιχείο είναι τι γεγονός ότι ο μεγάλος θολωτός τάφος της Περιστεριάς έχει διάμμετρο πάνω από 12 μέτρα και είναι μεγαλύτερος της Μεσσηνίας. ( Ο θολωτός τάφος στο "Ανάκτορο του Νέστορος" έχει πλάτος 9 μέτρα).
  Είναι πάρα πολύ πιθανόν η Περιστεριά  να ήταν μία από τις εννέα μεγάλες πόλεις του βασιλείου των Νηλείδων. 


Λιμενικές εγκαταστάσεις:
  Από τις ανασκαφές στην Περιστεριά ιδιαίτερης σημασίας εύρημα είναι οι χάνδρες από ήλεκτρο, που υποδηλώνει το εμπόριο του ηλέκτρου από τη Βόρεια Θάλασσα. Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα, ενδεικτικό των επαφών με τη Μινωική Κρήτη, είναι ένα ολόσωμο πήλινο ειδώλιο τύπου Πετσοφά. Τα ευρήματα λοιπόν μας δείχνουν ότι στην Περιστεριά υπήρχε μεγάλη Μυκηναϊκή πόλη που ήταν κέντρο εμπορίου. Ωστόσο κάτι τέτοιο θα προϋπόθετε την ύπαρξη λιμένος.
Είχε η Περιστεριά λιμάνι; 
  Δυτικά του αρχαιολογικού χώρου και σε απόσταση 5 χιλιομέτρων υπάρχει ένας φυσικός όρμος, ένα χιλιόμετρο νότια του αρχαίου ποταμού Κυπαρισσήεντα (σήμερα επονομαζόμενου ρέμα Καλού Νερού). Ένα στενό φυσικό πέρασμα ανάμεσα στα βράχια οδηγούν σε ένα απάνεμο και φυσικό όρμο. Εάν αφαιρεθούν οι προσχώσεις των χιλιετηρίδων, έχουμε ένα ιδανικό προστατευμένο λιμάνι.



  Στην μιά πλευρά των  βράχων είναι εμφανής προϊστορικές λιμενικές εγκαταστάσεις, που αποδεικνύουν την χρησιμοποίηση του φυσικού λιμένος από τους κατοίκους της αρχαίας Περιστεριάς. Το προϊστορικό αυτό λιμάνι βρίσκεται σε ευθεία γραμμή στα δυτικά. Αν και γνωστό το λιμανάκι αυτό από τος ντόπιους ωστόσο δεν αναφέρεται επισήμως πουθενά.


Λείψανα λιμενικών εγκαταστάσεων, 5 χιλιόμετρα δυτικά της Περιστεριάς.



Επίλογος:
  Έχοντας κατά νου την σπουδαιότητα της Περιστεριάς όπου εκτός των σπουδαίων θολωτών τάφων έχουμε ενδείξεις πυκνής κατοίκησης στην περιοχή αλλά και την ύπαρξη προϊστορικών λιμενικών εγκαταστάσεων σε κοντινή απόσταση θα λέγαμε ότι υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι η Περιστεριά θα μπορούσε να είναι ο Ομηρικός Κυπαρισσήεντας. Ωστόσο οι ενδείξεις οδηγούν μόνο σε υποθέσεις. Μόνον η συνέχιση των ανασκαφών στον αρχαιολογικό χώρο της Περιστεριάς αλλά και τους υπόλοιπους, κυρίως προϊστορικούς, αρχαιολογικούς χώρους της Μεσσηνίας θα μπορέσουν να μας διαφωτίσουν. Η Μεσσηνία που αν και μόλις το 2006 (!) απέκτησε την δικιά της Εφορεία Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων, την ΛΗ΄, ωστόσο εξελίσσετε σε αρχαιολογικό παράδεισο για τους επιστήμονες με πληθώρα ανασκαφών από Έλληνες και ξένα πανεπιστήμια.

ΠΗΓΗ: Αριστομένης ο Μεσσήνιος 

VIDEO Ομάδας Προστασίας και Ανάδειξης Αρχαιολογικών χώρων Τριφυλίας